Atasözlerinde Kalıplaşma

Atasözlerinde Kalıplaşma

Atasözleri bir toplumun ortak kullandığı kalıplaşmış sözlerdir. Bu nedenle herhangi bir kimse, atasözlerindeki sözcükleri ya da sözcüklerin sırasını değiştiremez. Örneğin “Dikensiz gül olmaz.” atasözü “Gül dikensiz olmaz” şeklinde söylenemez. Bu tümcedeki ‘kaz’ kelimesi yerine ‘ördek’ veya ‘horoz’ denmez. Bunun nedeni, atasözlerinin bir kişinin değil, bütün toplumun ortak malı olması ve o toplumun düşünce ve dil zevkini yansıtmasıdır.

Bazı atasözleri tarihsel süreç içinde değişikliğe uğramıştır. Örneğin: “Ayağını yorganına göre köskıl” yerine “Ayağını yorganına göre uzat.” Bu atasözündeki ‘köskıl’ kelimesinin yerine günümüzde ‘uzat’ kelimesi kullanılmaktadır. Tarih boyunca dilde ve kültürde oluşan değişmeler atasözlerine de yansımıştır.

Kalıplaşmanın bir istisnası da bir atasözünün farklı bölgelerde değişik şekillerde söylenmesidir.

Örnek: Bir yörede kullanılan “Mum dibine ışık vermez” atasözü başka bir yörede “Çıra dibi karanlık olur” şeklinde kullanılmaktadır. “Er ekmeği er kursağında kalmaz” atasözü başka bir yörede “Er lokması er kursağında kalmaz”

Örneklerdeki gibi bazı atasözlerinde, hem sözcüklerin sırası hem de sözcükler değişebilmektedir. Ancak, bu değişiklik kişiden kişiye değil bölgeden bölgeyedir. Bu durum, atasözlerinin tarihsel süreç içinde ve farklı bölgelerde değişikliğe uğrayabildiğini gösterir.